نه ، ما غريبه نيستيم !
تاملي بر كتاب "شما كه غريبه نيستيد " نوشته ي هوشنگ مرادي
كرماني
،نشر معين ، چاپ اول ، تهران 1384
نوشته هاي هوشنگ مرادي كرماني هميشه خواندني ست. بخصوص كتاب " شما كه غريبه نيستيد" با نام بسيار با مسما بر پيشاني اش و نثرروان و درونمايه و لحن بسيار صميمي و نگاه جسورانه اش . در آغاز شايد فكر كنيم كرماني در آثار پيشين خودش و بسياري ديگر از نويسندگان دنيا در آثارشان ، كودكي را دستمايه ي خود قرار داده اند و اين في نفسه و به واقع موضوع تازه اي درادبيات نيست . اين درست است ، اما آنچه اين كتاب را از آثار ديگر كرماني وحتي نويسندگان ديگر معاصر ما جدا مي كند ، نگاه تازه ، جسورانه واعترافگرانه ي آن است كه در ادبيات و فرهنگ محافظه كار ، نهان روش و تقيه پرورما تقريبا جايي ندارد . فرهنگي با ترجيع بند هميشگي اش : پنهان كردن هرچه بيشتر پديد آورنده و روزگارش (پنهان خوريد باده كه ...) . بسياري شايد بگويند بيان اعتراف مگر چه جسارتي مي خواهد ؟ وگيريم كه فرد اعتراف هم كرد خب كه چه ؟ اما اگر با نگاهي عميق تر به اين مسئله بنگريم در مي يابيم كه آنچه بي درنگ پس ازهراعترافگري پيش كشيده مي شود ، مسئوليت پذيري ، تبعات آن و در يك كلام ، ريسك پذيري يا خطر است .
اما اعترافگري كه سهم خود را مي پذيرد ، بي محابا خطر مي كند ، ما را غريبه نمي انگارد و از ما نيز مي خواهد خطر كنيم ، بگوييم وبپذيريم چه هستيم اگر مي خواهيم آني باشيم كه مي خواهيم نه آني كه مي خواهند . بي شك ميل به گريز از" آنچه براستي هستي " و نهان روشي در پشت وپسله هاي اين فرهنگ جا خوش كرده و در زندگي روزمره ، گاه شكستن آن با ترس از نثار عباراتي دم د ست در فرهنگ عامه چون دهاتي ، بي بته ، عمله ، بي كلاس و نامتشخص از سوي ديگران همراه است و در عرصه ي ادبيات هم با بازتاب هايي چون آنچه شاملو و فروغ و نزار قباني از محافظه كاران و نهانكاران هموطن خود ديدند ، پاداش مي بيند .از اين رو بسياري از شاعران ونويسندگان تا حد زيادي اصرار دارند بگويند مثلا از همان كودكي فيلسوف بوده اند و...يا ترجيحا سكوت كنند، اين آخري رايج تر وبي خطرتر است البته.
هوشنگ مرادي اما از قماش نويسندگان اخير الذكر نيست و چنين نگاهي به نوشتن ندارد .او راحت با خواننده از شادي و غم خود در خلال تجربه هاي اش حرف مي زند و اين نگاه او متظاهرانه هم نيست – نظير آنچه در برخي آثارپسامدرن وطني امروز ديده مي شود – خواندن كتاب كرماني از جهتي آدم را به ياد برخي از وجوه ديدگاه " برشت" مي اندازد كه به راحتي از "ننگ ، نكبت و پلشتي" خود و اصولا هر چه هست مي گويد و از خواننده هم همين را مي خواهد: پذيرش هرمسئوليت وخطر آنچه بوده وكرده و آماده گي " ديگر شدن ". كرماني با طبيعت گرايي عريان و شگفت اش از همان آغازكتاب –حتي از تقديم نامچه اش" به آنان كه تاثير مي پذيرند " با نمود هاي " تظاهر " ،" تقلب " ،"وانمودگري " و "خودديگر انگاري " مي ستيزد ،اما ستيز او آرام و بي ادعاست و در ترسيم شخصيت بسيار واقعي " هوشو " و اطرافيان و محيط اش نمود مي يابد . كتاب او اگرچه آشكارا به چيزي حمله نمي كند و كتاب آرامي است، اما دردل آن بسياري از خصلت هاي فرهنگ ما به چالش كشيده مي شوند . نمونه اي زنده ترو آرام تر از آنچه در صادق چوبك وهدايت وجود دارد. نمونه اي كاملا داستاني و گريزان از هر شائبه ي ايده ئولوژيكي و قهر آميز .
نا گفته پيداست كه همه ي جذابيت و كشش كتاب فقط در چنين منشي نيست ، بلكه در آري گويي وپذيرش زندگي با تمام فراز و فرودهاي آن هم هست . يكي ديگر از جذابيت هاي ساختاري كتاب استفاده از زمان حال در بيان رويدادها و خاطرات در سراسر اثر است كه قصه را تاثيرگذارتر و ملموس تر مي كند. زمان حال ، افزون بر اين ، تاثيري هيپنوتيزم كننده و وردگونه هم دارد و خواننده را بيشتر از گونه هاي ديگر مجاب وباخود همراه مي كند.
اگر (چون نگارنده) بخت آن را داشته ايد ، از" شهداد" به" سيرچ "برويد ،از دل كويربگذريد و ناگهان از باغ سبز و پرآب بزرگي سر در آوريد واز نهر بزرگ از دو سو محصور در درخت وكوه بگذريد ، به روستاهاي همجوار برويد ، يا كودكي تان در هواهايي همانند آن گذشته باشد يا اصلا نگذشته باشد ولي فقط به كتاب دل بدهيد ،وبه تعبير نويسنده تاثير بپذيريد ، مي توانيد بي پروا در اين كتاب كرماني جا به جا بخنديد ، حيرت كنيد و بگرييد وواقعي و زنده بودن فضاها و توصيفات نويسنده از آن ها را لمس كنيد . آن وقت واقعا باورمي كنيد در" بازار" سيرچ هستيد – پشت به ديوار دكاني نشسته ايد وداريد به اشعار" آغ بابا " وگپ وگفت هاي ديگران گوش مي دهيد و "هوشو"وروجك از آنجا رد مي شود. براي اين وبه هزار ويك دليل ديگر، اين نوشته و نوشته هاي ديگر مرادي كرماني براي من هميشه خواندني است.
علي عبداللهي
